De Vrolijke Begraafplaats van Săpânța in Maramureș
Over Baia Mare, Sighetu Marmației, Săpânța
De Vrolijke Begraafplaats van Săpânța, de plek waar men de dood uitlacht, is een bezienswaardigheid die een indrukwekkend aantal toeristen uit Roemenië en de hele wereld trekt. De begraafplaats in Maramureș is beroemd om de kleurrijke kruisen, beschilderd met afbeeldingen van scènes uit het leven van de mensen die er begraven liggen (op sommige zie je vrouwen die wol spinnen of tapijten weven, mannen die hout hakken of het land ploegen). Op sommige kruisen staan ook teksten met een humoristische toon, waarin de overledenen worden herdacht. Elk gedicht bevat de naam van de overledene en een wezenlijk aspect uit zijn of haar leven, en satire komt daarin vaak voor.
Nadat het kruis is gesneden, wordt het beschilderd met een blauwe achtergrond, bekend als het “Blauw van Săpânța”.
De begraafplaats geldt als een unieke plek ter wereld, want niet veel volkeren zijn gewend de dood met een lach te benaderen. Er bestaat een legende volgens welke de vrolijke houding tegenover de dood een oud gebruik is van de Daciërs, voor wie de dood de overgang naar een andere wereld was, waarbij ze de overtuiging van het eeuwige leven bewaarden.
Het verhaal van de begraafplaats begint al in 1935, toen een van de bekendste meesters uit de streek, Stan Ioan Pătraș, op het eigenzinnige idee kwam om met een stuk hout het levensverhaal van de begravene uit te drukken. Als beeldhouwer, schilder en dichter maakte Pătraș gedurende 50 jaar honderden houten kruisen, die kunstwerken werden.
Het eerste kruis van de begraafplaats maakte Pătraș op verzoek van een arme vrouw, die een kruis nodig had voor haar overleden man. De meester maakte het van een lange, dikke plank en om het verdriet van de weduwe wat te verzachten sneed hij het gezicht van de man in het hout en voegde er een kort verhaal over hem aan toe, geschreven in de eerste persoon, alsof de overledene zijn leven zelf vertelde.
Sindsdien zijn alle kruisen op de begraafplaats in levendige, krachtige kleuren beschilderd, met vrolijke verhalen en schilderingen. Zo brengen ze een vleugje optimisme op momenten en plekken die normaal door droefheid en plechtigheid worden gekenmerkt.
De dorpelingen omarmden het idee van beeldhouwer Pătraș met gemak en waardeerden de vrolijke grafschriften in de eerste persoon. Zo zijn bezoeken aan de graven van dierbaren niet meer zo zwaar.
Dit zijn de grappigste opschriften op de kruisen:
“Lieve Ancuța, let goed op, wees slim, wees verstandig. Breng bloemen naar mijn graf, honderden en duizenden keren! En nu laat ik jullie allemaal achter, broer, zus en neven! Ik laat jullie allemaal in vrede achter en vergeet mij niet!”
“Onder dit zware kruis ligt mijn arme schoonmoeder; had ze nog drie dagen geleefd, dan lag ik hier en zij las dit. Jullie die hier voorbijkomen, probeer haar niet wakker te maken, want als ze thuis weer een grote mond tegen mij opzet, dan gedraag ik mij zo dat ze niet meer terugkomt. Blijf maar hier, lieve schoonmoeder.”
Van jongs af aan als kind
was ik Stan Ion Pătraș,
luister naar mij, brave mensen,
wat ik zeg, zijn geen leugens.
Al de dagen dat ik leefde
wenste ik niemand kwaad,
maar goed, zo veel ik kon,
aan wie het mij ook vroeg.
Ach, mijn arme wereld,
wat heb ik het zwaar gehad in jou.”
De begraafplaats is een echt openluchtmuseum en is uniek ter wereld. Ze behoort overigens tot de grote waarden van de universele cultuur: in 1998 werd ze als eerste in Europa ingedeeld.
De Vrolijke Begraafplaats is elke dag open voor het publiek, van 10.00 tot 18.00 uur. De toegangsprijs is 4 lei per volwassene. Voor foto’s betaal je 4 lei en voor video 10 lei.
